Zielone Karpaty

Bank wiedzy

<< poprzedni artykuł następny artykuł >>

Rolnictwo w terenach górskich

Katarzyna Perkowska

Mamy XXI wiek, Polska jest jednym z krajów Unii Europejskiej. Nadal są jeszcze w Polsce ludzie którzy uważają, że rolnikowi „samo w polu rośnie”. Prawdopodobnie takie wrażenie można wysnuć na podstawie obserwacji przez parę dni cichego spokojnego pola z jakąś roślinnością. Co w tym czasie robi rolnik? Rolnik podczas innych prac przy każdej nadarzającej się okazji zapewne obserwuje pole i nas. Trudno to może sobie wyobrazić ale czasem parę godzin niedopatrzenia może zniszczyć plon na który pracuje się i inwestuje co najmniej rok. Praca rolnika jest ciężka i wymaga ogromnej samodyscypliny. Najtrudniej pracuje się w rolnictwie tam gdzie są niesprzyjające warunki dla mechanizacji i automatyzacji rolnictwa a mianowicie w terenach górskich. Przeważnie na takich terenach istnieje nadal rolnictwo tradycyjne. Można przyjąć że jest ono najbliższe środowisku naturalnemu ponieważ jest najmniej inwazyjne i destrukcyjne oraz kieruje się wypracowywaną przez stulecia kulturą uprawy i hodowli zwierząt. Ogromna pracochłonność rolnictwa tradycyjnego zniechęca młodych ludzi do uprawy gleb i chowu zwierząt na terenach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Sytuacja może jednak ulec zmianie i odłogowane obszary górskie mogą wrócić do łask a uciekająca z gór młodzież o predyspozycjach do pracy na wsi zacznie brać pod rozwagę możliwość gospodarowania na ojcowiznach. Dobrą nutą w tym kierunku jest podnoszenie konkurencyjności produktów rolnych w terenach górskich poprzez wszelakie dopłaty pieniężne (nierozsądnie zlikwidowane po wprowadzeniu w dniu 01.07.1989 w polskiej gospodarce żywnościowej systemu rynkowego z tzw.„niewidzialną ręką rynku” najprawdopodobniej też ślepą.). Wraz ze wzrostem egzystencjalnej wartości obszarów wiejskich poprzez dofinansowanie wsi polskiej z programów pomocowych Uni Europejskiej pojawiły się również wymagania dotyczące ochrony i poprawy stanu środowiska naturalnego na wsi polskiej.

Mamy XXI wiek, Polska jest jednym z krajów Unii Europejskiej. Nadal są jeszcze w Polsce rolnicy nieświadomi ogromu swojej odpowiedzialności za środowisko naturalne. Można by rzec nieświadomy nie ma grzechu. Kto ma więc grzech? Jak to możliwe że przy tylu rolniczych instytucjach otrzymujących ogromne fundusze na szkolenia rolnik wszelkie zmiany w gospodarowaniu odbiera jako dostosowywanie się do wymogów Uni tylko po to by otrzymać dofinansowanie na dostosowanie się do wymagających rynków europejskich. Ilu w Polsce mamy rolników którzy zinterpretują to co robią tak: „ jestem odpowiedzialnym człowiekiem więc troszczę się o środowisko naturalne w moim otoczeniu i nie tylko, prowadząc gospodarstwo zgodnie z wymogami stawianymi przez Unię Europejską”.

Polska stała się jednym z krajów Unii Europejskiej w dniu 01.05.2004 , mijają trzy lata a Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej w Polsce zdaje się być nie znany a gdy już to nie rozumiany całościowo przez rolników. Rozumiejąc zagadnienia zdecydowanie łatwiej się do nich dostosować i promować dalej.

Mamy dbać o środowisko naturalne by zachować je dla przyszłych pokoleń. Każdy kraj ma swoje indywidualne spojrzenie na ten cel (konstytucja, ustawy, rozporządzenia). Żaden kraj nie odważy się bezwzględnie dbać o środowisko naturalne ze względu na różnie pojmowany „ interes społeczny”, ekonomiczny itp.. Nie mniej jednak zauważono potrzebę zmiany zarządzania środowiskiem naturalnym w wielu dziedzinach gospodarki światowej między innymi w rolnictwie. W 1991 roku Rada Wspólnot Europejskich wydała dyrektywę nr 91/676/EEC, zwaną potocznie Dyrektywą Azotanową. Jest to jeden z podstawowych aktów prawnych Unii Europejskiej w dziedzinie ochrony środowiska w odniesieniu do rolnictwa. Ma na celu ograniczyć zanieczyszczenie wód azotanami, pochodzącymi bezpośrednio lub pośrednio ze źródeł rolniczych przede wszystkim poprzez przestrzeganie przez rolników zasad dobrej praktyki rolniczej. Dyrektywa zaleca krajom członkowskim UE opracowanie i wdrożenie kodeksu.

KODEKS DOBREJ PRAKTYKI ROLNICZEJ (KDPR) - jest zbiorem zasad, porad i zaleceń, które powinny być przyswojone przez każdego rolnika i uznane jako obowiązujące normy etycznego postępowania względem środowiska. Przestrzeganie zasad kodeksu jest dobrowolne a przestrzegając zasady sprecyzowane w kodeksie rolnik niejako automatycznie pozostaje w zgodzie z prawem,(Polskim i UE) nieznanym na ogół w szczegółach

Stosowanie się do zasad KDPR pozwala na określenie działalności gospodarstw rolnych jako rolnictwo zrównoważone. Tak więc prawidłowo urządzone i zarządzane gospodarstwo powinno spełniać trzy podstawowe cele:

produkcyjno ekonomiczny – polega na wytwarzaniu określonej ilości produktów rolnych i zapewnieniu odpowiedniego poziomu dochodów rolnika;

ekologiczny – polega na właściwym wykorzystaniu zasobów środowiska przyrodniczego i utrzymaniu jego długookresowej równowagi;

społeczny – spełnienie oczekiwań pozostałych członków społeczeństwa w zakresie pięknego krajobrazu rolniczego, w którym można z przyjemnością przebywać i wypoczywać;

Spełnienie tych celów jest możliwe tylko w gospodarstwie dobrze urządzonym i właściwie zarządzanym.

W rolnictwie zrównoważonym szczególną uwagę kieruje się na:

Ochronę wód – ponad 50% studni kopanych w gospodarstwach wiejskich posiada wodę pitną przekraczającą dopuszczalna zawartość azotanów tj. 10 mg azotu azotanowego(N-NO3) w 1 litrze wody;

Ochronę gruntów rolnych – glebę uważa się za zasób w praktyce nie odnawialny i powinna ona podlegać szczególnej ochronie, proces tworzenia gleby jest powolny i przebiega z szybkością 1 cm (warstwa) wytworzonej gleby na 100-400 lat a strata masy gleby w ilości 1 tony z ha na rok, w wyniku procesów erozyjnych może w okresie 50-100 lat doprowadzić do całkowitej jej degradacji;

Ochronę powietrza – uchodzi za dobro niewyczerpalne i w pełni odnawialne. Większość wytwarzanych w rolnictwie gazów zalicza sie do tzw. gazów cieplarnianych np. dwutlenek węgla – 0,5%, metan - 25% i tlenki azotu 60% (ogólnej emisji gazów do atmosfery w Polsce);

Ochronę krajobrazu i zachowanie bioróżnorodności – krajobraz ma określoną strukturę, spełnia pewne funkcje i posiada specyficzne wartości, gospodarstwo rolne między innymi nie powinno naruszać estetyki krajobrazu zaś struktura i funkcje gospodarstwa powinny być dostosowane do rodzaju ekosystemu w którym to gospodarstwo jest położone.

W celu wsparcia zawieszonej (01.07.1989) tzw. „ustawy górskiej” powołano trzy zespoły: Karpacki, Sudecki i Krakowski które przygotować miały projekty ustaw zgodne z wymogami UE. Ze względu na duże upolitycznienie prac i brak współpracy między zespołami proponowane rozwiązania zawierały odmienne kryteria istotnych spraw, ich ocen i rozbieżną problematykę. W ostateczności ministerstwo rolnictwa i rozwoju wsi przygotowało własną propozycję wspierania polskich obszarów problemowych w tym obszarów górskich. Opracowania eksperckie dla obszarów górskich przygotowała AR w Krakowie. W ramach obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania wyróżniono:

Obszary górskie dla których zalicza się w polsce miejscowości , w których ponad 50%użytków rolnych znajduje się na wysokości:

- 350-500 m n.p.m.- strefa górska I – nazwana obszarem o specyficznych utrudnieniach.

- > 500 m n.p.m. – strefa górska II

Wynegocjowany system pomocowy dla tych obszarów obowiązywał do 31.XII.2006 r.

W ustawie z 14 kwietnia 2004 roku wyróżniono następujące rodzaje obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania:obszary górskie – to takie, gdzie produkcja rolna jest utrudniona ze względu na niekorzystne warunki klimatyczne i ukształtowanie terenu. Do obszarów górskich zalicza się gminy, w których ponad połowa użytków rolnych znajduje się na wysokości powyżej 500 m n.p.m.;

obszary nizinne – tereny, gdzie występują ograniczenia produktywności rolnictwa związane z niską jakością gleb, niekorzystnymi warunkami klimatycznymi, niekorzystnymi warunkami wodnymi, niesprzyjającą rzeźbą terenu, niskim wskaźnikiem zaludnienia i znacznym udziałem ludności związanej z rolnictwem;

obszary ze specyficznymi naturalnymi utrudnieniami - obejmują gminy i obręby geodezyjne rejonów podgórskich, gdzie co najmniej 50% całkowitej powierzchni znajduje się powyżej 350 m n.p.m. i które spełniają przynajmniej dwa z poniższych kryteriów:

- średnia wielkość gospodarstwa wynosi mniej niż 7,5 ha;

- występują gleby zagrożone erozją wodną;

- zaprzestano prowadzenia działalności rolniczej w co najmniej 25 % ogólnej liczby gospodarstw rolnych;

- udział trwałych użytków zielonych w strukturze użytków rolnych jest wyższy niż 40%.

Analizując nowe wytyczne do dopłat ONW wydają się one być podobne do poprzednich. Po tylu latach system jest nadal kulawy, ponieważ nie zadbano w nim o rolników których gminy mają np. 49 % terenów o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Według nowych tabel dopłat dla gmin wiejskich, istnieją gospodarstwa które na grunty położone na stokach nie uzyskają dopłat i gospodarstwa którym za uprawę na równym płaskim terenie należy się dopłata. Rolnictwo to nie wirtualny świat hipotez, wzorów, współczynników wypisanych w pracy naukowej. To żywy organizm który, każdy błędny ruch może uśmiercić. Dla spragnionych wrażeń ustawodawców zaleca się wszelkie kombinacje z powtórzeniami w obrębie własnego przydomowego ogródka.

Rolnictwo zrównoważone jest jednym z pakietów rolno środowiskowych (2007-2013) umożliwiających wspieranie rozwoju obszarów wiejskich, z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego. Pakiet ten nie zawiera żadnego wymogu certyfikacji zgodności. Aby otrzymać dopłaty należy tylko:

prowadzić zmianowanie upraw roślinnych
opracować plan nawozowy
w terminie kosić i wypasać trawy
nie przekraczać maksymalnych dawek azot
stosować pakiet w całym gospodarstwie rolnym.
nie stosować osadów ściekowych do nawożenia jak to jest ogólnie dozwolone w polskim prawie.

Dla porównania pakiet „rolnictwo ekologiczne”, jest obwarowany certyfikatami zgodności z góry na dół. Aby otrzymać dopłaty należy prowadzić produkcją rolną zgodnie z:

przepisami o rolnictwie ekologicznym
przepisami rozporządzenia Rady (EWG) nr 2092/91 z dn. 24 czerwiec 1991 r.
(Dz. Urz. WE L 198 z 22.07.1991, z późniejszymi zmianami, Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 2, str 39, z póż. zm.)
przepisami wydanymi w trybie powyższych rozporządzeń:
najlepszą wiedzą i kulturą rolną, przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby.

Rolnictwo zrównoważone którego celem jest dbałość o środowisko naturalne i człowieka ustępuje pod względem ważności rolnictwu ekologicznemu. Rolnictwo ekologiczne jest pojmowane w polskim prawie jako rodzaj „przemysłu” genetycznego roślin i zwierząt. Praktycznie każdy rolnik który zamierza otrzymać dopłaty na rolnictwo ekologiczne będzie miał bank – Bank genów roślin i zwierząt. Ktoś chce zafundować nam drugą Szwajcarię kosztem wsi. Poprzez certyfikacje, pozwolenia, szkolenia wszelakie instytucje chcą wyciągając pieniądze od rolnika za wszystko co się tylko da. Ekologicznie - nie oznacza - bez środków chemicznych, nawozów czy maszyn. Oznacza z certyfikowanymi środkami chemicznymi, nawozami, atestowanymi maszynami a przede wszystkim roślinami i zwierzętami z rodowodem. „Najlepsza wiedza” poświadczana jest dyplomem nawet po najmarniejszym szkoleniu, ale przeprowadzonym przez certyfikowanych specjalistów. W całej ekologii coraz mniej jest logiki a coraz więcej biznesu – eko biznesu. Polskie prawo nie nadąża i nie przepada za zrównoważaniem potrzeb przyrody z potrzebami obywatela, kraju. Mówi się TAK a zapisuje się w ustawach BYĆ MOZE należy dbać o przyrodę. Na zrównoważonym rolnictwie nie da się dobrze zarobić bo dbałość o przyrodę, krajobraz kosztuje. Trudno tutaj na coś wymyślić certyfikat który przynosiłby zysk z polskiego rolnictwa, ale z pomocą przychodzą kary za nie dostosowywanie się do wymogów. Niejednokrotnie można spotkać się z sytuacją gdy rolnicy nie chcą korzystać z możliwości wsparcia finansowego dla swej działalności rolniczej w celu podniesienia konkurencyjności gospodarstwa rolnego. Wiąże się to z trudnościami jakie stwarzają agencje restrukturyzacji i modernizacji rolnictwa. Trudności z którymi boryka się rolnik w AriMR to brak jednoznacznych, konkretnych, przejrzystych zasad działań jakie musi spełniać chcąc sprostać wymaganiom. Brak kompetentnych i rzetelnych pracowników mogących udzielić wiążących odpowiedzi na nietuzinkowe pytania. Rozbudowane procedury zasięgania informacji. A najistotniejszym wydaje się strach przed brakiem wyrozumiałości i zrozumienia ze strony kontrolerów ARiMR którzy nigdy nie mieli odwagi zostać rolnikami i umieją tylko odnotowywać błędy i nakładać kary. Należy przypomnieć iż ARiMR ma służyć rolnikom gdyż dla nich została powołana. Nie kąsa się ręki która karmi. Gdy rolnictwo upadnie to tysiącom urzędników ARiMR przysługiwało będzie bezrobocie. Gdy upadnie ARiMR rolnik nadal trzeźwo i z optymizmem będzie patrzył w przyszłość pracując na roli.

Przyszłością dla rolnictwa karpackiego będzie z pewnością turystyka, oczywiście zrównoważona turystyka. Wzbogacać regiony Karpackie mogą gospodarstwa prowadzące nie tylko ekologiczne uprawy ale każde inne zgodne z tradycją i etyką o której wspomina tylko kodeks dobrej praktyki rolniczej. Również rękodzieło artystyczne, ludowe może w dużej mierze przyczynić się do sukcesu ekonomicznego regionów. Jednak karpackie gospodarstwo musi nauczyć się czerpać profity z wielu źródeł i rodzajów produkcji rolnej. Tj. zielarstwo, odnawialne źródła energii, tworzenie lokalnych atrakcji turystycznych. Przede wszystkim sąsiedzka współpraca. Małe gospodarstwa muszą otworzyć się na współpracę z innymi gospodarstwami w celu uzyskania kontraktów i negocjowania lepszych cen za produkty.

Działalność rolnicza prowadzona w Karpatach jest jeszcze bliżej tradycyjnej kultury uprawy niż przemysłowej produkcji rolnej. Opiera się o wiedzę ludową przekazywaną przez pokolenia. Wiedza ta tworzyła się wielowiekowych doświadczeń i obserwacji przyrody.

Na wskutek tego zaistniała więź zależności miedzy przyrodą, jej prawami a rolnikiem. Wzajemne zrozumienie i nie szkodzenie sobie gwarantuje harmonię i naturalną równowagę. W ówczesnym pędzącym świecie, napiętnowanym hałasem i dysproporcjami ogólno ludzkich wartości, krainy w których króluje harmonia ład i cisza będą na wagę złota.

Warto dbać o Karpaty chociażby słowa podziękowania za trud gospodarowania w nich miały napłynąć za 100 lat.

Literatura:

Musiał Wiesław „ Obszary o niekorzystnych warunkach gospodarowania w dokumentach około akcesyjnych”
Kodeks dobrej praktyki rolniczej
Dziennik ustaw nr 34 (rozporządzenie ministra rolnictwa i rozwoju wsi z dnia 28 luty 2008)
Plan Rozwoju Obszarów Wiejskich
Dziennik Ustaw Nr 73 (w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich)

Opinie:

Dodaj opinie

+ dodaj

Pytania:

Zadaj pytanie:

+ dodaj

pobierz artykuł

<< poprzedni artykuł następny artykuł >>