KARPACKI KRAJOBRAZ

Elżbieta Wrona

Laureat konkursu "Esej z Karpatami w tle"

Wyróżnienie w kategorii "Karpacki Krajobraz"

Krajobraz Karpat

Karpaty to łańcuch górski w środkowej Europie, który swe najpiękniejsze krainy i regiony pozostawił właśnie u nas, w Polsce. Jak wiadomo dzielą się one na 3 główne części: Karpaty Wschodnie, Zachodnie i Środkowe. Polsce „przypadł udział” Karpat Zachodnich, które rozciągają się od Beskidu Śląskiego po wschodni kraniec Beskidu Niskiego oraz niewielki fragment Karpat Wschodnich- Bieszczady .

Krajobraz Karpat początkowo został uformowany przez lodowce. Dzięki nim powstały cyrki lodowcowe, doliny U-kształtne, doliny zawieszone i moreny boczne. Następnie w wyniku wietrzenia i erozji powstały ostre granie, poszarpane ostre stoki, różne skały, żleby, stożki piragowe. Krajobraz Karpat jest typowy dla krajobrazu górskiego. Liczne doliny pomiędzy szczytami gór są porośnięte lasami iglastymi. W wyższych partiach gór rosną już tylko kosodrzewiny, a wierzchołki pozostają nagie. Na zboczach gór znajdują się hale. U podnóży gór lub w ich dolinach leżą małe miejscowości. Z Karpat wypływa wiele rzek, między innymi: Wisła, Dunaj, San, Skawa, Olza.

Karpaty zostały sfałdowane i wypiętrzone w kredzie i trzeciorzędzie, w wyniku orogenezy alpejskiej. Karpaty Zewnętrzne (fliszowe), zbudowane są głównie z naprzemianległych warstw piaskowców i łupków ilastych (flisz), ujętych w fałdy, łuski i płaszczowiny, m.in. skolską, śląską i Czarnohory. Karpaty Wewnętrzne, zbudowane są głównie z wapiennych skał mezozoicznych oraz ze skał krystalicznych.

Szczęściem moim jest to, iż jestem właśnie mieszkanką terenu Beskidu Niskiego. Uważam to za szczęście, ponieważ otaczają mnie piękne krajobrazy o bogatej różnorodności i nie muszę wędrować na drugi koniec Polski aby podziwiać piękno.

Moim ulubionym miejscem Karpat są Pieniny. Byłam już tam 3 razy, jednak mogę śmiało powiedzieć, że za każdym razem urzekają mnie tak samo. Niezapomnianym przeżyciem jest widok ze szczytu Pienin- Trzech Koron.

Gdy stoi się 982 m n.p.m ma się ochotę skoczyć i lecieć. Jednak z pewnością nie byłby to najlepszy pomysł. Chociaż z drugiej strony miałoby to i plus. Znaleźlibyśmy się szybko w Dunajcu- niezwykłej rzece leżącej u podnóża Pienin. Każdy kto wybiera się w Pieniny nie może powiedzieć, że poznał ich piękno, jeśli nie wybierze się na spływ Dunajcem. Co roku płynie nim ponad 100 tysięcy ludzi. Wszystkich przyciągają wspaniałe widoki - na Trzy Korony, Sokolicę i inne szczyty Pienin. Czas spędzony na tratwie flisackiej pozostaje w pamięci do końca życia.

Przełom Dunajca to fenomen natury. Jest to jeden z najpiękniejszych przełomów rzecznych w Europie. Dlatego każdy kto przybywa w Pieniny, już pierwszego dnia udaje się na przystań flisacką. Gdzie ona się znajduje? Kiedyś spływ rozpoczynał się w Czorsztynie. Jednak w związku z budową zapory przystań flisacką przeniesiono do Sromowiec Wyżnych - Kątów. Tutaj wyruszają tratwy. Kończą swój kurs w Krościenku.

Krajobraz tego regionu należy do wybitnie leśnych. Dominującym siedliskowym typem lasu jest Las Górski. Lasy Beskidu Gorlickiego porastające siedliska bardzo żyzne charakteryzują się wyjątkowo wysoką potencjalną produkcyjnością, jedną z najwyższych w kraju. Dominują drzewostany bukowe i jodłowo-bukowe, sporo jest również sosny. Niewielki udział drzewostanów świerkowych związany jest z dysjunksją świerka na tym terenie. Oprócz wymienionych gatunków spotyka się też olsze, modrzewie, jesiony, cisy, jawory i inne gatunki leśne.

Pochwalić się należy również tym, że posiadamy park narodowy – Magurski Park Narodowy. Park obejmuje znaczną część obszaru źródłowego Wisłoki - pasmo Magury Wątkowskiej i część pasma granicznego Karpat. Lasy zajmują 93 % powierzchni ogólnej Parku, reszta terenów to głównie, nieużytkowane od ponad 50 lat, łąki i pastwiska. Cały teren znajduje się na terenie Karpat Zewnętrznych (czyli fliszowych), a dokładnie na ich części - płaszczowinie magurskiej. Całość budują więc skały fliszowe, czyli przewarstwienia łupków, piaskowców, iłowców, mułowców i margli. Gdzieniegdzie napotkać można skały węglanowe.

Warto by również zwrócić uwagę na znacznie większe parki narodowe w Karpatach, jak i też na Parki Krajobrazowe. Parki narodowe są walorem przyrodniczym, krajoznawczym, przyciągającym rzesze turystów spragnionych obcowania z resztkami niemal dziewiczej przyrody. Urzekającym parkiem jest Pieniński Park Narodowy. Jest najmniejszy, ale bogaty w zasoby naturalne i malownicze krajobrazy. Atrakcją tego obszaru jest śluza na łódkach drewianych przez największy kanion w Europie Środkowej – kanion rzeki Dunajec – z przystani tratw Majere-Kvašné lúky do miejscowości Lesnica o długości 11 km, i z przystani Klasztor Czerwony do Lesnicy o długości 9 km. Spacerując po tym parku można zapomnieć, że istnieje ,,inny świat”, czyli ten szary, w którym ciągle jesteśmy zabiegani i nie mamy czasu na obcowanie z przyrodą. A tam panuje aż momentami dla niektórych ,,przerażająca” cisza i spokój.

Wspaniała atrakcją jest Wąwóz Homole, czyli rezerwat przyrody z przepięknymi widokami. Ma niezwykle strome zbocza i malownicze krajobrazy.

Wąwóz Homole znajduje się w Małych Pieninach, w pobliżu Jaworek. Płynący dnem potok Kamionka wyżłobił w wapiennym podłożu fantastyczne turnie i strome, dochodzące do 120 m wysokości, ściany skalne. Można tu podziwiać wyjątkową naskalną roślinność o charakterze pierwotnym. Jest to bardzo niezwykłe miejsce. Podobno istnieje wiele legend o zaklętych skarbach w tym rejonie. Może to jest powód dla którego warto odwiedzić to miejsce...

Najczęściej odwiedzanymi górami w Karpatach są Tatry. Tatry słyną z pięknych krajobrazów, oraz wspaniałych tras turystycznych jak i szlaków dla ludzi uprawiających wspinaczkę górską.

Widok z Tatr jest niesamowity, zapiera dech w piersiach. Najwyższym szczytem jest Gerlach liczący 2655 m n.p.m. Myślę, że najbardziej przyciągającym miejscem w Tatrach.

Co takiego jest w tym miejscu, że dziennie odwiedza je nawet 20 tysięcy osób, pomimo, że trzeba pieszo przejść 8-kilometrowy odcinek szosy, a jakby tego było mało, drugie tyle z powrotem? Otóż w zgodnej opinii wielu, otoczenie Morskiego Oka jest jednym z najpiękniejszych zakątków Tatr, a być może najpiękniejszym w Tatrach Polskich. Otoczenie jeziora ma najbardziej wysokogórski charakter po polskiej stronie Tatr. Mięguszowieckie Szczyty wznoszą się ponad 1000 metrów nad lustrem wody, W głębi nieco z tyłu znajdują się Rysy uważane za najwyższy szczyt Polski. Uwagę przykuwa też ogromne pole piargów u stóp Mięguszowieckich Szczytów oraz strzelisty Mnich. Klimat Tatr ma charakter wyskogórski i im wyżej tym jest ostrzejszy. Cechuje go duża zmienność zarówno pod względem ilości opadów jak i temperatury. Nie należy do rzadkości zmiana z ciepłej jesiennej pogody w surową zimę z wichurami i śnieżycami w ciągu kilku godzin. Tatrzańska pogoda jest trudna do przewidzenia, ale można w niej wyróżnić trzy zasadnicze cykle: słońce, potem wiatr (często Halny) i opad (deszczu lub śniegu).

Z Tatrami związany jest również Tatrzański Park Narodowy. Wysokie Tatry to między innymi niespotykanie czyste powietrze, unikatowy klimat, które sprawiają, iż każdy odwiedzający czuje się lepiej, szczególnie ten, który skorzysta z wielu dostępnych kuracji zdrojowych. Tatrzański Park Narodowy chroni jedyny w Polsce fragment gór o wysokogórskim (alpejskim) krajobrazie. Krajobraz tego parku jest dlatego niezwykły, że charakteryzuje się licznymi skałkami, urwistymi szczytami, dolinami zawieszonymi, kotłami polodowcowymi jezior górskich (np. Morskie Oko, Czarny Staw, stawy w Dolinie Pięciu Stawów), potokami, siklawami, dolinami z licznymi jaskiniami. Krajobraz w tym parku jest naprawdę malowniczy.

W Tatrach powstało wiele sławnych miejscowości jak Nowy Targ, Bukowina Tatrzańska. Lecz oczywiście najsławniejszą miejscowością jest Zakopane. Jest nazywane "Zimową stolicą Polski", gdyż w zimie jest najczęściej odwiedzaną miejscowością.

Bardzo ciekawym również obszarem Karpat z pięknym krajobrazem jest Beskid Śląski. U jego podnóża leżą znane miejscowości uzdrowiskowo-wypoczynkowe: Wisła, Szczyrk i Ustroń. Okoliczne zbocza pokrywają wyciągi narciarskie. Szczególnym walorem krajoznawczym w okolicy jest rezerwat Wisła, obejmujący doliny Białej i Czarnej Wisełki oraz ich źródła na stokach Baraniej Góry. Ze względów kulturowych warto zajrzeć do Koniakowa – jedynego takiego miejsca w Polsce, gdzie nadal ręcznie dawnymi sposobami wyrabia się koronki i do Istebnej, gdzie zachowały się zabytki drewnianego budownictwa i zbiory sztuki ludowej.

Tak wiec uważam, że Karpaty to kraina o pięknych krajobrazach, a my Polacy posiadamy najpiękniejsze fragmenty tych gór. Myślę, że Karpaty to wspaniałe miejsce do wypoczynku i zwiedzania.

Bibliografia:

http://www.karpaty.pl/pages/karpaty.php

http://kongresonkol.io.gliwice.pl/piotr/

http://www.typinski.pl/karpaty/rezerwaty.html

http://www.albumwypraw.waw.pl/1-Relacje/polska/beskidniski/index.html

http://www.lop.org.pl/?pageid=246⟨=pl

http://www.gory.com.pl/pasmagorskie/pasmagorskie.php

http://portalwiedzy.onet.pl/58227,haslo.html